Cytaty o złu

Zbiór cytatów na temat zło, dobro, ludzie, człowiek.

Najlepsze cytaty o złu

„Nagrodą za zło jest piekło.”

Andrzej Majewski (1966) pisarz i fotografik polski

„Czasami trzeba jako dobro oceniać mniejsze zło.”

Niccolò Machiavelli (1469–1527) włoski pisarz, historyk i dyplomata

„Musisz popełnić zło, aby umieć czynić dobro.”

Nikołaj Gogol (1809–1852) rosyjski dramaturg i powieściopisarz

„Zło jest brakiem dobra.”

Aureliusz Augustyn z Hippony (354–430) wczesnochrześcijański biskup i teolog

„Niech zło poczeka na dzień swojej klęski.”

Stephen King (1947) pisarz amerykański

Mroczna wieża
Źródło: tom V

„Najgorsze jest zło, które udaje dobro.”

Roger Bacon (1220–1292) angielski filozof

„Zło jest równie kruche, co głupie.”

Stephen King książka Desperacja

Desperacja

„Za późno na lekarstwo, gdy zło nabiera siły wskutek zwłoki.”

Owidiusz (-43–17 p. n. e.) poeta rzymski

„Zło czynione przez wielu pozostaje bezkarne.”

Lukan książka Farsalia

Quicquid multis peccatur inultum. (łac.)
Źródło: Farsalia (Pharsalia), księga IX, 207.

„Największe zło płynie z wnętrza nas samych.”

Jean-Jacques Rousseau (1712–1778) szwajcarski filozof, pisarz i pedagog

Cytaty o złu

„Człowiek, gdy ma wybór, wybiera zwykle dobro. Zło wybiera wtedy, gdy wydaje mu się, że nie ma wyboru.”

Andrzej Majewski (1966) pisarz i fotografik polski

„Zło najstraszliwsze, śmierć, nie dotyka nas wcale,
bo póki my jesteśmy, nie ma śmierci,
a kiedy jest śmierć, nie ma nas.”

Epikur (-341–-269 p. n. e.) grecki filozof

O śmierci

„Czy Bóg chce zapobiegać złu, lecz nie może? Zatem nie jest wszechmocny. Czy może, ale nie chce? Jest więc niemiłosierny. Czy może i chce? Skąd zatem zło? Czy nie może i nie chce? Dlaczego więc nazywać go Bogiem?”

Epikur (-341–-269 p. n. e.) grecki filozof

O Bogu

„Jeśli się raz wchłonęło zło, to ono już nie żąda, by mu wierzono.”

Franz Kafka (1883–1924) pisarz austriacki pochodzenia żydowskiego

„Wszystko, co zgubę przynosi i psuje, to zło, a to, co ocala i przynosi pożytek, to dobro.”

Platon Państwo

Państwo
Źródło: Księga X

„Choroba pozwala poznać słodycz zdrowia, zło – dobra, głód – sytości, zmęczenie – wypoczynku.”

Heraklit z Efezu (-535) filozof antyczny

Źródło: O naturze, B111 DK

O głodzie, O chorobach, O myślach, O myśleniu

„Ludzie, którzy są naprawdę źli, którzy wyrządzają zło i sprawiają cierpienie innym, nigdy nie czują się winni, nigdy nie mają najmniejszych wyrzutów sumienia.”

Jonathan Kellerman (1949)

Oczy do wynajęcia

O ludziach, O cierpieniu

„Zwyciężaj zło miłością, ale nie używaj miłości jako wymówki przed konfrontacją ze złem.”

Charbel Makhlouf (1828–1898)

Św. Charbel. Orędzia z Nieba
Źródło: s. 33

„Człowiek zły łatwo innych posądza o zło, podobnie jak ten, co ma zawroty głowy, myśli, że wszystko dokoła niego wiruje.”

Ignacy Loyola (1491–1556) założyciel jezuitów, święty Kościoła Katolickiego

Sentencje wybrane św. Ignacego

O myślach, O myśleniu

„Duża woda już w moim życiu przepłynęła. Mieniło się w niej raz dobro, raz zło. Zła więcej. Szczęście było, ale mało. Co to jest szczęście? Spokojnie żyć w świecie, pracować sobie, uczciwie. I jeszcze wolność mieć. Nie być zależne od jakichś wielkich zakrętasów. Tak jak kiedyś. Gdzie chciał, to pojechał, gdzie chciał, konika popasł. To było szczęście.”

Papusza (1908–1987)

Źródło: Angelika Kuźniak, Papusza, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2013, ISBN 9788375365016, s. 182.

O szczęściu, O wolności, O wodzie

„Ja wierzę, że miłość zawsze trwa,
Choćby zło miało najlepszy czas.”

Robert Gawliński (1963) polski muzyk rockowy, lider zespołu (Wilki)

Źródło: O sobie samym

O miłości, O czasie

„Sen cenię. Głazem być jest lepszym losem,
Póki zło z hańbą w świecie się panoszą.
Nie widzieć, nie czuć jest dla mnie rozkoszą;
Przeto mnie nie budź! Cyt! Mów cichym głosem!”

Michał Anioł (1475–1564) włoski rzeźbiarz, malarz, architekt i poeta

o swym dziele Noc i Dzień.
Źródło: Anna Klubówna, Krajobraz z tęczą, op. cit., s. 89.

O losie, O snach, O nocy

„W życiu za wszystko się płaci, za dobro i za zło. Za wszystko.”

Ojciec Pio (1887–1968) włoski zakonnik i duchowny, święty kościoła katolickiego (ojciec Pio)

„Głosowałem, ale z własnej ignorancji i z ulegania baraniej panice – ulegając panice antypisowskiej. Tego żałuję. Daleki jestem od tego, by w czambuł potępiać rządy PiS. Dla mnie i dla mojej kieszeni to był bardzo dobry czas. Znieśli podatek od darowizny, od spadku, zmniejszyli dochodowy. Niestety kompletnie nie umieli sobie poradzić z wizerunkiem w mediach, czego i ja jestem najlepszym dowodem, widząc w nich wcielone zło. Ale ja to głupek jestem.”

Kazimierz Staszewski (1963) polski muzyk rockowy

w odpowiedzi na pytanie, czy głosował na PO. <br class="br">Kazik w wywiadach <br class="br">Źródło: Kazik Staszewski: Pracuję z alkomatem, nto.pl, 22 maja 2011 http://www.nto.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20110522%2FREPORTAZ01%2F526686740

O czasie

„Nie można być tak oślepionym przez patriotyzm, by nie widzieć rzeczywistości. Zło jest złem, obojętnie kto je wyrządza czy wypowiada.”

Malcolm X (1925–1965) przywódca Organizacji Jedności Afroamerykańskiej

O rzeczywostości

„Zło czynione przez ludzi ich przeżywa, dobro częstokroć ginie pogrzebane z ich kośćmi.”

William Shakespeare (1564–1616) angielski poeta i dramatopisarz

The evil that mens do lives after them, the good is oft interred with their bones. (ang.)

O ludziach

„A to czego pragnę do złudzenia przypomina zło…
Co tkwi w tobie dla mnie, brudzi moje ręce krwią.”

Kasia Kowalska (1973) piosenkarka polska

Płyta Gemini
Źródło: Do złudzenia

„W każdej dziedzinie życia należy się opierać na wartościach pozytywnych, a nie negatywnych, należy więcej dbać o to, by krzewić dobro, niż o to, by tępić zło.”

Witold Doroszewski (1899–1976) językoznawca polski

Źródło: O kulturę słowa. Poradnik językowy, 1962, s.7.

„Aby uczynić zło, człowiek musi najpierw uznać je za dobro albo za rzecz rozumną i zgodną z prawem. Taka już jest, na szczęście, natura człowieka, że dla swoich czynów musi on szukać usprawiedliwienia. (…) Ideologia – to ona dostarcza upragnionego usprawiedliwienia łotrostwu i koniecznej, wieloletniej odporności zbrodniarzowi. Potrzebna mu jest teoria społeczna, która pomoże mu – przed sobą samym i przed innymi – wybielić własne postępki i słyszeć – nie wyrzuty, nie przekleństwa, tylko pienia pochwalne i wyrazy czci. W ten sposób inkwizytorzy szukali oparcia i usprawiedliwienia w chrześcijaństwie, konkwistadorzy – w chwale ojczyzny, kolonizatorzy – cywilizacji, hitlerowcy – w rasie, jakobini i bolszewicy – w równości, braterstwie i szczęściu przyszłych pokoleń.”

Aleksander Sołżenicyn (1918–2008) rosyjski prozaik, noblista

Archipelag Gułag

O szczęściu, O naturze, O ojczyźnie

„Największy paradoks empatii: porzucając siebie, mamy być może jedyną szansę stać się czymś, co jest naszym przeciwieństwem. Skoro obcość nie jest, jak by się tego oczekiwało, radykalna, traci swoją magiczną, zagrażającą moc. Obcy staje się kimś, kogo można pojąć i zrozumieć. Właściwie przestaje być obcym. Nie ma swoich i obcych. Wszyscy jesteśmy swoi, więc każde zło, jakie wyrządzamy innym, wyrządzamy sobie.”

Olga Tokarczuk książka Moment niedźwiedzia

Moment niedźwiedzia
Źródło: s. 50

„całe zło w świecie bierze się ze sprzecznych z naturą sztucznych instytucji i struktur, które krępując wolną, spontaniczną działalność jednostek uniemożliwiają realizację naturalnych, wrodzonych ideałów równości i sprawiedliwości.”

Piotr Kropotkin (1842–1921)

Wolność

O sprawiedliwości, O naturze

„Częste zło pochodzi ze zbytniego liczenia się z tym, co świat powie.”

Urszula Ledóchowska (1865–1939) polska zakonnica, założycielka urszulanek, święta katolicka

O świecie

„Możliwe, że każdy z nas ma w sobie jakąś utajoną sadzawkę, w której zło i szpetota legną się i rosną w siłę. Jednakże ta hodowla jest odgrodzona i pływające wewnątrz plemnię wspina się na zapory jedynie po to, by spaść na powrót. Czy nie może się zdarzyć, iż w mrocznych sadzawkach niektórych ludzi zło nabiera takiej siły, że przesadza zapory, aby wypłynąć na swobodę? Czyż taki człowiek nie jest właśnie owym potworem i czy nie jesteśmy mu pokrewni przez nasze utajone wody? Byłoby czymś niedorzecznym, gdybyśmy nie rozumieli zarówno aniołów, jak szatanów, skoro ich sami wymyśliliśmy.”

John Steinbeck książka Na wschód od Edenu

Na wschód od Edenu

O ludziach, O aniołach, O sile

„Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj.”

Paweł z Tarsu (5–67) święty chrześciański, apostoł i misjonarz

Źródło: Biblia Tysiąclecia, List do Rzymian 12, 21

„W każdym mieszka dobro, i zło i tylko to drugie jest aktywne.”

Jan Paweł II (1920–2005) papież, święty Kościoła katolickiego

„Trzeba zło doprowadzić do bankructwa.”

Antoni Regulski

„Czas upływa i nie cofniesz go
Wciąż maluje nam na twarzach zło
Gdziekolwiek pędzi nie wrócisz go
I jak dawniej nie będzie…”

Kasia Kowalska (1973) piosenkarka polska

Płyta Pełna obaw
Źródło: Jak dawniej nie będzie

O czasie

„Czasem zło przychodzi pod maską dobra, lecz jego prawdziwym celem jest szerzenie zniszczenia.”

Paulo Coelho książka Być jak płynąca rzeka

Być jak płynąca rzeka (2006)

O czasie

„Czasem płaczę bo chce mi się płakać. Wtedy czuję że uchodzi ze mnie zło.”

Ryszard Riedel (1956–1994) polski muzyk rockowy, wokalista

Źródło: Dżem, Mała aleja róż

O czasie, O płaczu

„Zło to jest właśnie to, co popełniają inni.”

Sidonie-Gabrielle Colette (1873–1954)

„A jeśli zło tak naprawdę nie istnieje? Jeśli zostało wymyślone przez nas i w rzeczywistości musimy walczyć tylko z własnymi ograniczeniami? Jeśli to tylko ciągła bitwa między naszą wolą, pragnieniami i decyzjami?”

Libba Bray (1964)

Magiczny krąg, Zbuntowane anioły

O rzeczywostości, O decyzjach

„Robić zło w dobrym celu? Pomyśl: nawet, gdybym mógł jednym kłamstwem zakończyć ten konflikt [tj. II wojnę światową], nie zrobiłbym tego, choć może zdziałałbym wiele dobrego!”

Ojciec Pio (1887–1968) włoski zakonnik i duchowny, święty kościoła katolickiego (ojciec Pio)

Źródło: Marcellino Iasenzaniro, Święty Pio z Pietrelciny. Misja ocalenia dusz – świadectwa, San Giovanni Rotondo 2006, s. 154.

O kłamstwie, O duszy

„Gerardzie, wierzysz w złe/piekielne siły?
GERARD: Tak, oczywiście, bo wierzę w dobre siły. Więc w złe też muszę. Na pewno jest coś takiego jak wyższe, paranormalne zło. Lubię uczucie, gdy mu się przeciwstawiamy.”

Gerard Way (1977)

O emocjach, O sile

„Każdy mój krok, każde skinienie twoich rąk
Każe rozsądnie wybrać dziś znów mniejsze zło…”

Kasia Kowalska (1973) piosenkarka polska

Inne utwory
Źródło: Mniejsze zło

„Największe zło to tolerować krzywdę.”

Platon (-427–-347 p. n. e.) grecki filozof

„Pewna gromada jeżozwierzy skupiła się w zimowy dzień możliwie blisko siebie, aby wzajemnym ciepłem uchronić się przed zamarznięciem. Wkrótce jednak odczuły nawzajem swe igły, co je znowu od siebie oddaliło. Kiedy potrzeba ogrzania się zbliżyła je znowu, powtórzyło się to drugie zło, tak że szarpało je między sobą jedno i drugie cierpienie, póki nie znalazły umiarkowanej odległości, w której najlepiej mogły znieść jedno i drugie. W ten sposób potrzeba towarzystwa, wyrastająca z pustki i monotonii własnego wnętrza, spędza ludzi razem, ale ich liczne odstręczające właściwości i nieznośne wady znowu ich od siebie odpychają.”

Arthur Schopenhauer (1788–1860) filozof niemiecki

Źródło: Parerga i paralipomena

O ludziach, O cierpieniu, O odległości

„Nie wydaje mi się, by ten fantastycznie cudowny wszechświat, ta ogromna przestrzeń istniejąca przez tyle czasu oraz różne gatunki zwierząt, wszystkie te rozmaite planety i atomy z wszystkimi ich ruchami, i tak dalej, aby ten cały skomplikowany świat był jedynie sceną stworzoną po to, by Bóg mógł obserwować ludzi walczących o dobro i zło – a taki jest właśnie pogląd religijny. Ta scena jest zbyt duża jak na ten dramat.”

Richard Feynman (1918–1988) amerykański fizyk, noblista

O Bogu, O ludziach, O świecie, O wszechświecie

„Czy nie lepiej by było, zamiast tępić zło, szerzyć dobro?”

Antoine de Saint-Exupéry (1900–1944) francuski pisarz i poeta, lotnik

„Gwiazdy dają wprawdzie pierwszą podnietę do waszych czynów, ale dano wam także światło pozwalające odróżnić zło od dobra oraz wolną wolę, która po chwilowej walce z gwiazdami zwycięża wszystko, jeśli się ją należycie umacnia.”

Dante Alighieri (1265–1321) średniowieczny poeta włoski

Źródło: Jakub Burckhardt, Kultura Odrodzenia we Włoszech, przeł. Maria Kreczowska, Wyd. Czytelnik, Warszawa 1961, s. 265.

O świetle, O walce

„Człowiek w człowieku umiera, gdy go już dobro uczynione nie raduje ani zło nie boli.”

Wilhelm Pluta (1910–1986) polski duchowny katolicki, biskup

„Śmierć jest najmniejszym złem z tego wszystkiego, co uważa za zło człowiek.”

Johann Gottlieb Fichte (1762–1814) niemiecki filozof

O śmierci

„Nie jesteśmy bezgranicznie wolni. Jesteśmy wolni wobec dobra i zła i z tego robimy rachunek. Wszelkie zło oznacza chorobę wolności.”

Józef Tischner (1931–2000) filozof polski, ksiądz katolicki

O wolności

„Ze względu na Boga w tym, co dobre, miłujesz siebie. I tak samo powinieneś czynić w stosunku do twojego bliźniego, bo każdy człowiek jest twoim bliźnim, bo nie istnieje ktoś taki, komu wolno byłoby czynić zło.”

Antoni Padewski (1195–1231) święty katolicki, doktor Kościoła, franciszkanin

Źródło: Myśli św. Antoniego http://antonipadewski.pl/o-parafii/9-nasz-patron, antonipadewski.pl

O pewności siebie, O Bogu

„Wyspany macho poświęca energię na hazard, alkohol i śmiech. Pracę traktuje jak zło konieczne, które trzeba jak najszybciej odwalić.”

Wojciech Cejrowski książka Rio Anaconda

Utwory, Rio Anaconda

O alkoholu, O śmiechu

„Grzeszyć to nie znaczy czynić zło. Grzeszymy naprawdę, nie czyniąc dobra.”

Pier Paolo Pasolini (1922–1975) włoski pisarz, poeta i reżyser filmowy

„W swej głupocie [ludzie] doszli do przekonania, że w muzyce nie istnieje dobro ani zło, a jedynym kryterium jej oceny jest przyjemność, jaką może dawać. Muzyka sama w sobie nie stanowi wartości, ale związana z nią niemoralność i duch bezprawia.”

Platon (-427–-347 p. n. e.) grecki filozof

O ludziach, O przyjemności, O głupocie, O muzyce

„Czy namiętność jest czymś złym?
„Nie, namiętność polega na nadmiarze chęci; sama zasada chcenia była człowiekowi udzielana w dobrym celu, a namiętności mogą pobudzić człowieka do wszelkich czynów; tylko ich nadużycie wywołuje zło.””

Allan Kardec (1804–1869)

Księga duchów
Źródło: s. 169

„Wszystko, co od nas już odchodzi
i zapada w przeszłość,
traci po drodze wiele
ze swoich właściwości.
Zło blednie, grzech zostaje zapomniany,
wino kwaśnieje,
a pocałunki, które uwięzły pod niebem,
przemieniają się w pieśń.”

Jaroslav Seifert (1901–1986) poeta czeski, noblista

Źródło: Koralowe kolczyki

O winie, O przeszłości

„Pewność, że zło jest tylko złem, dawno upadła. Kiedy czara przelała się, wszystko nagle runęło. Każda rzeczywistość, pędząca w takim tempie ku zagładzie, prędzej czy później osiągnie moment, w którym coś pęka. W rzeczywistości, ale i w umysłach. Trąba zniszczenia nie składa się z tysięcy krwiożerczych bestii ani z plag zsyłanych przez Boga. Tworzą ją zwykłe ludzkie myśli.”

Jakub Małecki (1982)

W odbiciu (2011)

O Bogu, O myślach, O rzeczywostości, O myśleniu

„Wiemy, że z jabłka zerwanego z drzewa mądrości narodziło się zło. Nie wiemy jednak czy z jabłka zerwanego z drzewa głupoty narodzić się może dobro.”

Stefan Pacek (1938)

O głupocie, O zerwaniu

„Staram się przekładać jego „zło” na moje „dobro”. Dostaję od niego więcej odwagi, więcej bezpośredniości. Ale tak naprawdę – postać jest dla mnie postacią. Jedynym punktem stycznym pomiędzy mną a moimi bohaterami jest ciekawość, która popycha mnie do tego, żeby „włamywać” się do ich głów.”

Bartosz Porczyk (1980) aktor polski

o roli w serialu Barwy szczęścia.

„Wiedźmin spotykał w życiu złodziei wyglądających jak rajcy miejscy, rajców wyglądających jak proszalne dziady, nierządnice wyglądające jak królewny, królewny wyglądające jak cielne krowy i królów wyglądających jak złodzieje.”

Andrzej Sapkowski (1948) polski pisarz

Ostatnie życzenie
Źródło: Mniejsze zło

„Odczuwałam wielką skruchę za wszystko zło, jakie zrobiłam, i ufność w Bogu Wszechmocnym, że wesprze mnie na duszy i umyśle, pozwoli ustrzec się wszelkiego zła i iść drogą słuszności i cnoty. Ubrana byłam w białą koronkową suknię i biały czepeczek z krepy, otoczony girlandą z białych róż…”

Wiktoria Hanowerska (1819–1901) królowa Wielkiej Brytanii

po uroczystości konfirmacji.
Źródło: Grzegorz Jaszuński, Ostatni monarchowie, op. cit., s. 25.

O Bogu, O duszy

„Zło, które chcemy potępić i ukarać było tak skalkulowane, tak złe i niszczące, że cywilizacja nie mogła tolerować dalszego jego ignorowania, ponieważ nie mogłaby przetrwać, gdyby je powtórzono.”

Robert Houghwout Jackson (1892–1954) prawnik amerykański

Źródło: Howard J. Langer, Księga najważniejszych postaci II wojny światowej, tłum. Marek Rudowski, wyd. Bellona, Warszawa 2008, ISBN 9788311111110, s. 350

O wojnie

„Aby czynić zło i okazywać niechęć, nie trzeba konkretnego powodu.”

Camilla Läckberg (1974) szwedzka pisarka

Postać: Jacob Hult
Kaznodzieja

„Człowiek jest zły w sposób naturalny, wydziela z siebie zło tak jak oddycha.”

William Golding (1911–1993) pisarz angielski, noblista

„Są armie miłosierdzia, ale są państwa podłości, a zło nad dobrem tę ma przewagę, że pasuje do porządku świata.”

Juliusz Erazm Bolek (1960) polski poeta

Źródło: Skróty szaleństwa, Biblioteka Okolic, Warszawa 1992, s. 29.

O szaleństwie

„Mam tylko jedno życzenie. Chciałbym, by moje akta osobowe gromadzone przez SB były pierwszymi – i ostatnimi, które zostaną publicznie otwarte. Policja polityczna w komunistycznym państwie złamała kręgosłupy moralne wielu osób. Szantażem, strachem, prowokacją, biciem. Nie z każdym udało się to zrobić tak łatwo jak ze mną, ale skutki musiały być równie opłakane. Przez ostatnie 12 lat każdy z tych ludzi starał się zapomnieć o przeżytym dramacie. O tym, że czynił zło swoim najbliższym – sam żyjąc w poczuciu, iż padł ofiarą gwałtu. Dziś każda z tych osób czeka na sądny dzień – gdy otwarcie kartoteki rozbije krąg jej znajomych, czasem rodzinę, uczyni z niej banitę. Rozumiem, że aparat administracyjny państwa powinien wiedzieć, jaka jest przeszłość urzędnika na wysokim szczeblu, któremu powierza się informacje szczególnej wagi. Jakie jednak będą korzyści z tych paru pręgierzy hańby, w imię których jesteśmy gotowi dewastować różne więzi społeczne?
Wszystkich, którym wyrządziłem krzywdę – także tych, którzy po przeczytaniu tego tekstu nigdy już nie wyciągną do mnie ręki – gorąco przepraszam. W tej chwili nie jestem w stanie zrobić więcej.”

Lesław Maleszka (1952) dziennikarz polski

Źródło: Byłem „Ketmanem”. Wyjaśnienia Lesława Maleszki na temat jego współpracy z SB, „Gazeta Wyborcza”, 13 listopada 2001

O ludziach, O strachu, O rodzinie, O czasie

„To dziwne, że człowiek, który bardzo boleśnie odczuwa wyrządzane mu zło, tak często pozostaje niewrażliwy na zło, które sam wyrządza. Chwilowa bezrozumność jest tak potężna, że krzywda, jaką wyrządza, wydaje się sprawiedliwością, a krzywda jaką cierpi – samą niesprawiedliwością.”

George MacDonald (1824–1905)

Tajemnica Sir Wiltona (1995)

O sprawiedliwości, O cierpieniu, O krzywdzie

„(…) wyrazy „dobro” i „zło” mają znaczenie tylko względne, a więc jedną i tę samą rzecz można nazwać dobrą lub złą zależnie od tego, pod jakim względem jest wzięta.”

Baruch Spinoza (1632–1677) niderlandzki filozof

O poprawie umysłu

„Nie wypieram ze świadomości katastrofalnych efektów, jakie przyniosła próba realizacji komunizmu. Moralne oburzenie w stosunku do zbrodni komunistycznych nie wystarcza jednak, abym za dobrą monetę mógł wziąć „teodyceę” kapitalizmu: przeświadczenie, że demokracja liberalna w stylu zachodnim dopuszcza akurat tyle zła (np. wynikającego z funkcjonowania wolnego rynku), ile jest niezbędne dla zachowania wolności. Za całe zło realnego socjalizmu odpowiadają ludzie – i dzięki temu można je zwalczać niejako wprost. Kapitalizm nie bierze odpowiedzialności za zło, jakie powoduje – odpowiedzialność zrzuca na anonimowy (czy też „naturalny”, albo nawet „boski”) rachunek wolności i sprawiedliwości. Jest w tym hipokryzja i gorzej: coś diabelskiego: uznanie zła za coś (w pewnym stopniu) dobrego – jakby świadomy wampiryzm, szczególnie rażący w przypadku ludzi broniących kapitalizmu z pozycji „cnoty”, starych dobrych obyczajów albo „chrześcijańskich wartości.””

György Lukács (1885–1971) węgierski filozof

Lukács, mimo że wiedział o zbrodniach leninizmu i stalinizmu: o rozstrzelaniu Kronsztadu, o hołodomorze, wielkiej czystce (w której sam mało nie zginął), gułagach; i je stanowczo potępiał, nigdy nie wyrzekł się ortodoksyjnego marksizmu.
Źródło: Gelebtes Denken. Eine Autobiographie im Dialog (Życiomyślenie), red. I. Eörsi, tłum.H.-H. Paetzke, Frankfurt 1981.

O ludziach, O sprawiedliwości, O zachowaniu, O demokracji

„Proszę was, uczcie się mówić „nie” wszelkiej postaci zła: narkotykom, nadużywaniu alkoholu, rozpuście, a także wszystkim tym, którzy to zło podsuwają, promują, np. niektórym mediom. Nie wolno wam zamordować Bożego daru w was samych, w sercach rodzin, bliskich, znajomych. Nowa ideologia zła, ideologia przeciwna chrześcijaństwu dąży teraz do opanowania przede wszystkim parlamentów, uniwersytetów i mediów. Doskonale to widać np. po uchwalaniu praw godzących w życie ludzkie lub instytucję małżeństwa czy promowanie w mediach zła, przemocy.”

Stanisław Wielgus (1939) polski arcybiskup katolicki

Źródło: Homilia w kościele Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Hrubieszowie podczas uroczystości 25–lecia istnienia parafii, 24 czerwca 2007.

O życiu, O małżeństwie, O matce, O pomocy

„Problem polega na tym, że zło nie zniknie – stwierdziła. – Nawet gdy zasłonimy oczy i uszy, nadal będzie istniało.”

Tess Gerritsen (1953)

Dawca

O problemach

„Słusznym jest, aby nieszczęśliwy cierpiał. Jego ból i upokorzenia wynikają z praw natury, a dla realizacji celów natury potrzebne jest zarówno istnienie cierpiącego, jak też i tych, którzy przysparzając mu strapień sami cieszą się powodzeniami. Ta właśnie prawda powinna stłumić wyrzut sumienia w duszy tyrana czy złoczyńcy. Nie musi się powściągać, winien dopuszczać się śmiało wszystkich czynów, które rodzą się w jego imaginacji, gdyż to głos natury mu je podsuwa. Jeśli tajemne inspiracje natury wiodą nas do zła, to widocznie zło jest naturze niezbędne.”

Donatien Alphonse François de Sade (1740–1814)

Justyna, czyli Nieszczęścia cnoty

O bólu, O prawdzie, O duszy, O naturze

„Przestałam wierzyć w moce dobra i zła istniejące poza nami. I zaczęłam wierzyć, że dobro i zło to nazwy dotyczące ludzkich uczynków, nie samych ludzi. Możemy tylko powiedzieć, że jakiś czyn jest dobry, ponieważ komuś pomaga, albo zły, ponieważ komuś szkodzi. Ludzie są zbyt skomplikowani, żeby im przylepiać etykietki.”

Philip Pullman (1946) pisarz angielski

Mroczne materie III: Bursztynowa luneta (2000)

O ludziach

„Kiedy patrzę na polską sztukę, to widzę w niej jeden podstawowy brak – brak możliwości epiki. Czyli możliwości opisu rzeczywistości z różnych punktów widzenia czy, jak nazywał to Hegel, totalności obiektu. W literaturze mamy lirykę, to liryczne „ja”, albo groteskę – czyli też bardzo subiektywną wizję. Gdy pytam o epikę, na ogół słyszę Lalka Prusa – ale jak na taki duży naród, to naprawdę mało. Zwłaszcza że poza Polakami mało kto jest w stanie ją czytać – z Tołstojem, Balzakiem to nie wytrzymuje porównania. Jakie ma to konsekwencje? Najważniejszą dla mnie jest niemożność zmierzenia się ze złem. Zło się wyprowadza na zewnątrz, zawsze jest ktoś inny winny, nie my.”

Agnieszka Holland (1948) polska reżyserka i scenarzystka

Źródło: Holland, Shore, Sierakowski: Laboratorium moralnej niejednoznaczności, krytykapolityczna.pl, 20 lipca 2013 http://www.krytykapolityczna.pl/artykuly/opinie/20130720/holland-shore-sierakowski-laboratorium-moralnej-niejednoznacznosci

O literaturze, O rzeczywostości, O czytaniu

„Mam jedno, co trzyma mnie i każe być pogodnym – to wiara niezłomna w ludzi… Warunki życia się zmienią i zło przestanie panować, i człowiek dla człowieka będzie bratem najbliższym, a nie jak dziś wilkiem.”

Feliks Dzierżyński (1877–1926) polski i rosyjski działacz komunistyczny

O ludziach, O wierze

„Często zdarza się, że ktoś tworzy Ideę, która pojawia się na świecie za późno by cokolwiek zmienić, lub za wcześnie, a wówczas może przynieść niezamierzone Zło.”

Dorota Terakowska (1938–2000) polska pisarka i dziennikarka

Córka czarownic

„Zło to nie zdarzenie, które cię spotyka, lecz to, co robisz z tym zdarzeniem.”

Epiktet (50–138) filozof rzymski

„Błąd to zło, które popełnia się bez przyjemności.”

Sidonie-Gabrielle Colette (1873–1954)

O przyjemności, O błędach

„Stary, najbardziej nie mogę znieść ludzkiej obojętności na zło. Tej samej bestii, mniejszej lub większej, w czasie wojny i na co dzień przez ludzi hodowanej dla ludzi. Nie mogę się wyrwać, bo nie potrafię być obojętny.”

Ryszard Riedel (1956–1994) polski muzyk rockowy, wokalista

O wojnie, O ludziach, O czasie

„Te wszystkie słowa – „zło”, „złośliwość” – nie miały dla natury żadnego znaczenia. Tak, zło było wynalazkiem człowieka.”

John Marsden (1950) Pisarz australijski

Seria Jutro, Jutro: Kiedy zaczęła się wojna

O naturze

„Tak więc równie chętnie masz przyjmować cierpienie, jak i radość (…). Tak samo pragnę przyjmować z Twojej ręki dobro i zło, słodycz i gorycz, radość i smutek i za wszystko, co mnie spotyka, Tobie dziękować.”

Tomasz à Kempis (1380–1471)

O smutku, O cierpieniu, Radość

„Nawet najmniejsza ilość dobra nie jest zdolna eliminować zła ze świata samym swoim istnieniem. Tak jak aktywne jest zło – musi być aktywne i dobro: musi ono działać przez nasze słowa, czyny i przykład.”

Tadeusz Olszański (1929) dziennikarz polski, tłumacz

„Morderców trzeba nazywać po imieniu. Czy ktoś normalny twierdzi, że historyk musi wnikać w psychikę Hitlera, Hoessa, Eichmanna? To byli tacy sami zbrodniarze jak Stalin, Bierut, Radkiewicz, Romkowski, Światło, Różański. Zło jest złem, zbrodniarz zbrodniarzem i jako taki powinien ponieść zasłużoną karę. Niestety do dziś relatywizujemy zbrodnie komunizmu.”

Tadeusz Płużański (ur. 1971) (1971) polski historyk, dziennikarz i publicysta

Źródło: Ważna rozmowa Wiktora Świetlika z Tadeuszem M. Płużańskim, autorem książki „Bestie”, wpolityce.pl, 14 kwietnia 2012 http://wpolityce.pl/wydarzenia/26643-wazna-rozmowa-wiktora-swietlika-z-tadeuszem-m-pluzanskim-autorem-ksiazki-bestie

O książkach, O karze, O świetle

„Cały rodzaj ludzki chwali tylko dobro; jednostka (często) – zło.”

Georg Christoph Lichtenberg (1742–1799) pisarz niemiecki, aforysta

„Gorzej się gra świętych. Ludzie mają konkretne wyobrażenia na temat dobra. Pole manewru dla aktora nie jest więc za szerokie. A zło musi zaskakiwać.”

Benicio Del Toro (1967) aktor amerykański

Źródło: OK, teraz mogę być zły, polityka.pl, 12 stycznia 2016 http://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/1646480,1,benicio-del-toro-pieniadze-sa-wazne-ale-nie-najwazniejsze.read

O ludziach, O grach

„Zło na świecie jest zawsze stare, a rzeczą szlachetności jest łagodzić nieszczęścia, oraz klęski, które się stały przed jej poczęciem. Jakąkolwiek krzywdę płacisz, jakiekolwiek cierpienia koisz, zawsze działasz gwoli uzacnieniu ludzkich dzieł na ziemi… Pomnij, że obowiązek zacnych uczuć obarcza każdego i za każdego. Sam przez się i za siebie nikt szlachetnym być nie może. Związek ludzi jest jeden, cały, nierozerwany, a o tyle święty, o ile każdy człowiek czuje się być odpowiedzialnym za innych. Jest to religia ludzkości!”

Adolf Dygasiński (1839–1902) polski pisarz, publicysta i pedagog

W puszczy
Źródło: rozdz. XII, s. 158, 159

O ludziach, O religii, O emocjach, O cierpieniu

„Zło podąża za niektórymi ludźmi. Przyczepia się do nich i nigdy ich nie opuszcza.”

Harlan Coben (1962) amerykański pisarz

Niewinny (2005)
Źródło: rozdział 46

„Kukiz narzucił ton tej kampanii, ton tym wyborom. Głos sprzeciwu kontra stare, zasiedziałe towarzystwo, które korzysta z rządzenia. Dobro kontra zło. Sam zdobył w I turze 20 proc. poparcia. I otworzył Andrzejowi Dudzie autostradę do prezydentury.”

Paweł Kukiz (1963) polski muzyk rockowy, polityk i aktor

Źródło: Robert Walenciak, Kruszeje układ, który trzymał Polskę w uścisku http://fakty.interia.pl/raporty/raport-wybory-prezydenckie-2015/opinie/news-kruszeje-uklad-ktory-trzymal-polske-w-uscisku,nId,1810972, interia. pl, 24 maja 2015

„We wtorkowej „Rzeczpospolitej” ukazał się list otwarty 19 moich koleżanek i kolegów z krakowskiego i wrocławskiego Studenckiego Komitetu Solidarności, w którym stwierdzono, że w latach 1977–80 jako działacz SKS byłem współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa. Informacja ta jest zgodna z prawdą. Za swoje winy i za zło, jakie wyrządziłem moim przyjaciołom, ponoszę oczywistą odpowiedzialność. Także i za to, że po 1989 r. nie umiałem nikomu opowiedzieć o tym ponurym okresie mego życia – nawet tak bliskim mi ludziom z „Gazety Wyborczej”. Nie potrafię, niestety, cofnąć czasu, ale mogę spróbować go odtworzyć. Wkrótce przedstawię obszerne wyjaśnienie w tej sprawie. Dziś mogę tylko prosić wszystkich, którym wyrządziłem krzywdę, o wybaczenie.”

Lesław Maleszka (1952) dziennikarz polski

Źródło: Oświadczenie Lesława Maleszki, „Gazeta Wyborcza”, 7 listopada 2001

O czasie

„Aby umieć czynić dobro, musisz popełnić zło.”

Nikołaj Gogol (1809–1852) rosyjski dramaturg i powieściopisarz

„W każdym mieszka i dobro, i zło, i tylko to drugie jest aktywne.”

Bolesław Prus (1847–1912) polski pisarz i publicysta

„W czaszce mieści się zło i być może dobro.”

Michael Connelly (1956) pisarz amerykański

Cmentarzysko

„Kochana Marysiu, nie płacz. Szkoda sił, a będą ci potrzebne. Jestem pewny, że to dla tej chwili żyłem 60 lat. Wybacz, nie można było inaczej. Po to, żeby nie zginęła prawda, człowieczeństwo, wolność ginę, a to mniejsze zło niż śmierć milionów. Nie przyjeżdżaj do Warszawy. Mnie już nikt nic nie pomoże. Dojeżdżamy do Warszawy, pisze w pociągu, dlatego krzywo. Jest mi tak dobrze, czuję spokój wewnętrzny jak nigdy w życiu.”

Ryszard Siwiec (1909–1968) żołnierz AK, zmarły śmiercią samobójczą przez samospalenie

Źródło: emka, 45. rocznica samospalenia Ryszarda Siwca, Hej-kto-Polak.pl http://hej-kto-polak.pl/wp/?p=22184

O śmierci, O prawdzie, O wolności, O płaczu

„Dlaczego tu jesteśmy? Dlaczego nie odeszliśmy od Jezusa? Bo wierzymy w Boga w chwilach zwątpienia i próby. Wiemy, że wierzyć trzeba, gdy dziś prawda i fałsz znaczą to samo, a dobro i zło mają tę samą wartość. Jezus pytał apostołów: „Czy i wy chcecie odejść?” Po 20. wiekach chrześcijaństwa wciąż słyszymy to pytanie. Bóg nie jest terrorystą i sędzią, to ludzie tak postępują, On pyta: „Czy i wy chcecie odejść”?”

Roman Marcinkowski (1942) polski duchowny katolicki, biskup

Źródło: homilia w kościele św. Jana Chrzciciela w Bielsku podczas mszy z okazji dożynek powiatu płockiego, 5 września 2010.

O Bogu, O ludziach, O prawdzie, O odejściu

„Gospodarcza anarchia społeczeństwa kapitalistycznego w jego obecnej formie jest moim zdaniem prawdziwym źródłem zła. Widzimy przed sobą ogromną społeczność producentów, której członkowie nieustannie usiłują pozbawić się nawzajem owoców swojej wspólnej pracy – nie siłą, lecz ogólnie rzecz biorąc zgodnie z legalnie ustanowionymi regułami. (…) Nieograniczona konkurencja powoduje ogromne marnotrawstwo pracy i okaleczenie społecznej świadomości jednostek, o którym wspomniałem wcześniej. Owo okaleczenie świadomości jednostek uważam za najgorsze zło kapitalizmu.(…) Jestem przekonany, że jest tylko jeden sposób wyeliminowania całego tego zła, a mianowicie stworzenie gospodarki socjalistycznej i systemu edukacyjnego ukierunkowanego na cele społeczne.”

Albert Einstein (1879–1955) fizyk niemiecki, noblista

The economic anarchy of capitalist society as it exists today is, in my opinion, the real source of the evil. We see before us a huge community of producers the members of which are unceasingly striving to deprive each other of the fruits of their collective labor – not by force, but on the whole in faithful compliance with legally established rules. (…) Unlimited competition leads to a huge waste of labor, and to that crippling of the social consciousness of individuals which I mentioned before. (…) I am convinced there is only one way to eliminate these grave evils, namely through the establishment of a socialist economy, accompanied by an educational system which would be oriented toward social goals. (ang.) <br class="br">Źródło: Dlaczego socjalizm?, „Monthly Review”, maj 1949 http://monthlyreview.org/598einstein.php

O sile