„Sztuka nie jest tylko naśladowaniem naturalnej rzeczywistości, lecz stanowi metafizyczny jej suplement, postawiony obok niej dla jej przezwyciężenia.”

„Sztuka w naszym pojęciu jest metafizyczną, tworzy nowe syntezy, dociera jądra wszechrzeczy, wnika we wszystkie tajnie i głębie.”

Stanisław Przybyszewski (1868–1927) polski pisarz, dramaturg i publicysta

„Dajcie mi spokój z tą waszą ohydną rzeczywistością! Cóż to jest rzeczywistość? Jedni widzą czarno, drudzy niebiesko, większość widzi głupio. Nie ma nic mniej naturalnego niż Michał Anioł i nic odeń potężniejszego. Troska o zewnętrzną prawdę jest znamieniem upadku naszych czasów; jeśli tak dalej pójdzie, sztuka stanie się jakimś błazeństwem mniej poetycznym od religii i mniej zajmującym od polityki.”

Gustave Flaubert (1821–1880) powieściopisarz francuski

„Zadziwiającym osiągnięciem teorii klasycznej było to, że przezwyciężyła ona poglądy „człowieka naturalnego” i równocześnie okazała się błędna.”

John Maynard Keynes (1883–1946) angielski ekonomista

„Czyż zatem między bytem i myśleniem jest wieczna przepaść i sprzeczność?” (cyt. z Hegla) W głowie zapewne tak; ale w rzeczywistości jest ona dawno przezwyciężona – co prawda, tylko w sposób odpowiadający rzeczywistości, a nie twoim szkolnym pojęciom – przezwyciężona po prostu przez pięć zmysłów.”

Ludwig Feuerbach (1804–1872) niemiecki filozof

„Sztuka jest wycinkiem rzeczywistości widzianym przez temperament artysty.”

Émile Zola (1840–1902) francuski pisarz

„To nie sztuka patrzeć na siebie, kiedy coś już się stanie. Sztuka, to patrzeć na siebie w trakcie.”

Krystyna Siesicka (1928–2015) polska prozaik, autorka utworów dla młodzieży

„Gdy umysł nie jest już w stanie pojąć metafizycznego znaczenia symbolu, symbol bywa rozumiany na płaszczyznach coraz wulgarniejszych.”

Mircea Eliade (1907–1986) rumuński religioznawca

„Sztuka jest dla mnie stanem duszy. A dusza jest święta!”

Marc Chagall (1887–1985) malarz i grafik francuski

„Pulsująca kraina non camery to jedyne antidotum na istniejącą obok paranoiczną rzeczywistość.”

Julian Antonisz (1941–1987) polski artysta plastyk, scenarzysta, animator, kompozytor i wynalazca