Thomas Carlyle cytaty
strona 5

Thomas Carlyle , szkocki pisarz społeczny, historyk i filozof historii, propagator i współtwórca specyficznej historiozofii zwanej heroizmem. Bardzo wpływowy w czasach wiktoriańskich, oddziałał też szeroko na myśl prawicową.

Poślubił Jane Baillie Welsh , od r. 1865 był rektorem uniwersytetu w Edynburgu. Rewolucyjnym i zgorzkniałym nastrojom epoki Byrona przeciwstawił ewangelię wypełniania swego obowiązku, opowiadając się za reformami społecznymi i organizacją pracy. Niwelacyjnej sile tendencji demokratycznych przeciwstawił kult herosów. W walce przeciwko mechanicznemu poglądowi na świat, uwielbieniu większości i utylitaryzmowi wysuwał jako istotną treść życia rozwój najwyższych, ponadindywidualnych wartości człowieka. W społeczeństwie i państwie ci tylko rządzić powinni, którzy czują w sobie przemożny pęd do władzy. Carlyle jednak powodzenie woli zmierzającej do potęgi utożsamiał z jej usprawiedliwieniem, brał je za dowód idealizmu zwróconego stale ku celom ponad osobowym, i w tym leży słabość i niebezpieczeństwo jego nauki, wywodzącej się ze szkockiego purytanizmu i idealizmu niemieckiego. Politycznie odegrał dużą rolę jako teoretyk imperializmu, podejmujący ideę misji dziejowej narodu angielskiego, która objąć ma świat cały. Z pism Carlyle wymienić należy przede wszystkim rozważania filozoficzno-historyczne „Bohaterowie. Cześć dla bohaterów i pierwiastek bohaterstwa w historii” , dzieła o rewolucji francuskiej, o Fryderyku II. pruskim. Jego „Sartora Resartusa, życie i zdania Pana Teufelsdröckha” przeł. Sygurd Wiśniowski .

Pod wpływem fascynacji niemieckim romantyzmem porzucił kalwinizm. Jego dług wobec filozofii romantycznej widoczny jest w tłumaczeniu Lat nauki Wilhelma Meistra Goethego i książce Life of Schiller. Z romantyzmu Carlyle czerpie przede wszystkim daleko posunięty indywidualizm .

Podstawowym tematem myśli Carlyle'a jest heros, jednostka wybitna, górująca nad masami siłą aktywności życiowej, przede wszystkim moralnej. W podkreśleniu właśnie przewagi moralnej a nie np. intelektualnej herosa widoczny jest wpływ purytanizmu. Mimo to Carlyle antycypuje antropologię Nietzschego.

Germanofil. Zagorzały miłośnik Fryderyka Wielkiego, a także autor jego historii .

Wydaje się, że specyficzna maniera jego umysłowości wywarła znaczny wpływ na formy współczesnej kultury masowej, np. powieść fantasy czy kino akcji. Jego wpływ na myśl prawicową to przede wszystkim widoczny w niej opór wobec myśli Karola Marksa, że byt określa świadomość, jako że heros Carlyle'a może i musi walczyć z naporem generowanych przez naturę i poddany jej motłoch treści, w heroistycznym języku określanych jako potwory.

Stąd historiozofia Carlyle'a nie uznaje żadnych praw dziejowych, w szczególności deterministycznych praw ekonomii, a historię przedstawia na płaszczyślie kosmologicznej jako sekwencję powtarzalnych walk wybitnych jednostek ze złem .

Zobacz też: heroizm, elitaryzm, filozofia historii, antydemokratyzm, kontrrewolucja.



✵ 4. Grudzień 1795 – 5. Luty 1881   •   Natępne imiona Томас Карлайл
Thomas Carlyle Fotografia
Thomas Carlyle: 494   Cytaty 6   Polubień

Thomas Carlyle słynne cytaty

„Staraj się zostać uczciwym człowiekiem – zyskasz dzięki temu pewność, że na świecie jest o jednego drania mniej.”

Źródło: Wielka księga mądrości, wybór Jacek i Tomasz Ilga

Thomas Carlyle cytaty

„Kapitanowie przemysłu.”

Captains of Industry. (ang.)
Źródło: Przeszłość i teraźniejszość (ang. Past and Present) 4, 4

„Szczęśliwi ludzie, których dzieje nie wypełniają podręczników historii.”

Happy the people whose annals are blank in history books! (ang.)

Thomas Carlyle: Cytaty po angielsku

“Wonder is the basis of worship.”

Bk. I, ch. 10.
1830s, Sartor Resartus (1833–1834)

“There is endless merit in a man's knowing when to have done.”

Dr. Francia (1845).
1820s, Critical and Miscellaneous Essays (1827–1855)

“Every noble crown is, and on earth will forever be, a crown of thorns.”

Bk. III, ch. 7.
1840s, Past and Present (1843)

“"Schiller", first published in Fraser's Magazine”

1831
1820s, Critical and Miscellaneous Essays (1827–1855)

“For, in fact, I say the degree of vision that dwells in a man is a correct measure of the man. If called to define Shakspeare's faculty, I should say superiority of Intellect, and think I had included all under that. What indeed are faculties? We talk of faculties as if they were distinct, things separable; as if a man had intellect, imagination, fancy, &c., as he has hands, feet and arms. That is a capital error. Then again, we hear of a man's "intellectual nature," and of his "moral nature," as if these again were divisible, and existed apart. Necessities of language do perhaps prescribe such forms of utterance; we must speak, I am aware, in that way, if we are to speak at all. But words ought not to harden into things for us. It seems to me, our apprehension of this matter is, for most part, radically falsified thereby. We ought to know withal, and to keep forever in mind, that these divisions are at bottom but names; that man's spiritual nature, the vital Force which dwells in him, is essentially one and indivisible; that what we call imagination, fancy, understanding, and so forth, are but different figures of the same Power of Insight, all indissolubly connected with each other, physiognomically related; that if we knew one of them, we might know all of them. Morality itself, what we call the moral quality of a man, what is this but another side of the one vital Force whereby he is and works? All that a man does is physiognomical of him. You may see how a man would fight, by the way in which he sings; his courage, or want of courage, is visible in the word he utters, in the opinion he has formed, no less than in the stroke he strikes. He is one; and preaches the same Self abroad in all these ways.”

1840s, Heroes and Hero-Worship (1840), The Hero as Poet

“Certainly the Art of Writing is the most miraculous of all things man has devised.”

1840s, Heroes and Hero-Worship (1840), The Hero as Man of Letters

Podobni autorzy

Robert Louis Stevenson Fotografia
Robert Louis Stevenson 11
pisarz szkocki
Henry David Thoreau Fotografia
Henry David Thoreau 94
amerykański pisarz, poeta i filozof
William James Fotografia
William James 26
filozof i psycholog amerykański
Mark Twain Fotografia
Mark Twain 128
amerykański pisarz, satyryk, humorysta
Arthur Schopenhauer Fotografia
Arthur Schopenhauer 97
filozof niemiecki
John Henry Newman Fotografia
John Henry Newman 10
angielski teolog katolicki, filozof, kardynał
Karol Marks Fotografia
Karol Marks 136
niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny