Karen Horney z domu Danielsen – niemiecka psychoanalityk i psychiatra, najbardziej popularna przedstawicielka koncepcji psychodynamicznych, współtwórczyni neopsychoanalizy. Od 1932 pracownik Instytutu Psychoanalitycznego w Berlinie. W 1932 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, gdzie wraz z Erichem Frommem założyła Amerykański Instytut Psychoanalityczny. W swoich pracach podkreślała społeczno-kulturowe uwarunkowania rozwoju osobowości i zaburzeń, dystansując się wobec biologizmu koncepcji Sigmunda Freuda. Jej najsłynniejsze dzieło to Neurotyczna osobowość naszych czasów .
W swojej pracy Karen Horney inaczej interpretuje siły przyczyniające się do powstania nerwicy. Podobnie jak Freud stwierdziła, że przyczyną nerwicy są nierozwiązane wewnętrzne konflikty. Siłą napędową tych konfliktów są popędy, które zupełnie inaczej niż w koncepcji Freuda, są siłą specyficzną dla neurotyków. Rodzą się one z poczucia wyizolowania, bezradności, strachu, wrogości. Ich celem jest zdobycie poczucia bezpieczeństwa. Cechą charakterystyczną i przyczyną nerwicy jest neurotyczna struktura charakteru, nerwica charakteru. W tym ujęciu charakter składa się z sprzecznych tendencji, które neurotyk próbuje pogodzić, choć jest to całkowicie niemożliwe.
Przyczyną kształtowania się nerwicy charakteru jest zdaniem Karen Horney frustracja potrzeby bezpieczeństwa, która jest skutkiem niesprzyjających warunków w środowisku domowym np.:
niekonsekwencja rodziców
faworyzowanie któregoś z rodzeństwa
brak prawdziwych uczuć, szczerych i otwartych
nadopiekuńczość rodziców
zbyt mała opiekuńczośćSkutkiem tej frustracji jest pojawienie się lęku i wrogości. Wrogość jest naturalną reakcją na frustrację potrzeb. W tym jednak wypadku musi zostać wyparta, gdyż ujawnienie jej godziłoby w bezpieczeństwo dziecka. Są cztery przyczyny wyparcia wrogości:
bezradność - dziecko musi wypierać wrogość gdyż potrzebuje rodziców
strach - musi wypierać wrogość, gdyż boi się kary za okazywanie wrogości
miłość - dziecko wypiera wrogość, gdyż chce trzymać się złudnych namiastek miłości dawanej przez rodziców
poczucie winy - dziecko wypiera wrogość, gdyż gdyby ją okazywało - byłoby złym, niekochanym dzieckiemWyparta wrogość i lęk wynikłe z frustracji potrzeby bezpieczeństwa przyczyniają się do rozwijania lęku podstawowego, który jest osią nerwicy i głównym motorem napędowym. Dziecko musi łagodzić ten lęk. Są cztery główne sposoby obrony przed lękiem podstawowym:
uległość - dlatego aby nie dać powodu do wyrządzenia krzywdy
miłość - bo gdy dziecko zdobędzie miłość to nie będzie krzywdzone
władza - aby można było się samemu bronić przed spodziewaną krzywdą
izolacja - minimalizacja potrzeb i maksymalizacja samodzielnościZ czasem te sposoby obrony przed lękiem krystalizują się w sztywne i trwałe postawy, dla których charakterystyczna jest pewna struktura potrzeb:
Struktura tych potrzeb jest neurotyczna gdyż są:
kompulsywne - zaspokajanie ich jest przymusem
nienasycone - niemożliwe jest ich zaspokojenie, gdyż u ich podstaw leży niezaspokojona potrzeba bezpieczeństwa
sztywne - reakcja która zaspokaja tę potrzebę jest taka sama
wewnętrznie sprzeczne - istnieje konflikt między potrzebami dominującymi a tymi wypartymi
zaburzona jest ich hierarchia - z uwagi na to, że wyparte popędy są niezaspokajane - nasilają sięZ uwagi na taką ich strukturę występuje konflikt pomiędzy postawami, który trzeba jakoś rozwiązać. Jest na to kilka sposobów:
Potrzeby sprzeczne z dominującą - utrwaloną zwiększają lęk, istnieje zatem konieczność ich wyparcia
Istnieją sprzeczne przekonania, uczucia, które występują w takiej izolacji, że nie stanowią sprzeczności
Uczucia są kontrolowane - nie można uświadomić sobie uczuć sprzecznych z własną postawą
Wszystko co nie pasuje do idealnego obrazu JA ulega projekcji
Postawa, która jest dominująca ulega gloryfikacji - a to z uwagi na:
konieczność uzyskania spójności
silny napór wypartych postaw przeciwnychZaczyna zatem działać mechanizm idealizacji własnej postawy, własnego JA. Pojawia się tutaj egocentryzm i JA - idealne. Tutaj nastąpić musi rozłam z rzeczywistością. Im bardziej wyidealizowany jest obraz tym mniejszy ma związek z rzeczywistością.
Takie wyidealizowany obraz JA jest mało stabilny, z jednej strony osoba widzi siebie jako wielką, lepszą od innych, a z drugiej strony brak jej pewności siebie. Antycypuje zatem dwie rzeczy:
antycypacja odrzucenia przez ludzi
antycypacja zawalenia się obrazu własnego JATe dwa elementy zasilają lęk wtórny. Lęk ten jest powodem objawów wegetatywnych i z tym lękiem pacjenci trafiają do lekarza. Bardzo istotne jest, że w koncepcji Karen Horney mamy do czynienia z dwoma rodzajami lęku:
Lęk pierwotny
Lęk wtórny Wikipedia
✵ 16. Wrzesień 1885 – 4. Grudzień 1952
