Cytaty z książki
Księga o sztuce handlu

Benedykt Cotruglio

Księga o sztuce handlu – napisany latem 1458 roku przez raguzańskiego kupca Benedetto Cotrugli traktat o sztuce handlu, w którym zawarł jako pierwszy opis zasad podwójnej księgowości, wyprzedzając tym samym o 33 lata opis Luki Paciolliego z roku 1491. Dzieło powstało w Castro Serpici, gdzie Cotruglio schronił się przed panującą w owym czasie w Neapolu zarazą i został zadedykowany Francesco Stefani, młodemu kupcowi z Dubrownika.

„Kupiec musi także, (…), badać handlowe interesy i szukać, i znaleźć, gdyż dowód na bystry umysł zawiera się w znajdywaniu, (…) Poszukiwać trzeba interesów zdatnych i odpowiednich do warunków miejsca i osoby, i twoich możliwości, i do interesów, które zręcznie można urzeczywistnić. I tacy osiągną świetną pozycję, nie jak ci liczni, którzy mają intelekt i rozum, lecz ten wzlata bez żadnej stałości.(…) nie należy badać w nieskończoność, ponieważ to szkodzi.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga I, Rozdział X - Ogólne zasady i porządek wymiany handlowej, s. 68

„(…) żaden stan nie zna się lepiej na sprawach światowych, monarchii i zarządzaniu pieniędzmi, od których zależą wszystkie światowe państwa, niż jest do tego odpowiedni, potrafi pomóc i doradzić dobry i uczony kupiec.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga III, Rozdział I - O godności i zawodzie kupca, s. 118

„Bowiem nie należy skupiać się jedynie na gromadzeniu pieniędzy, ale trzeba uważać na kierowanie rodziną i mieć posiadłości i domy, ponieważ nie zna się odmian losu, które mogą się przydarzyć. (…) I dlatego kupca, który posiada jedynie pieniądze, nazywam igraszką losu, bowiem wydawszy do końca owe pieniądze, co często widzimy, musi chwycić za łopatę. Dlatego kupiec, który ustawicznie zarabia, musi pewną część swego dochodu wyjąć i ulokować w nieruchomościach, ponieważ każdy rozumny człowiek robi wszystko z pewnym celem. Natomiast jeśli twoim celem jest jedynie ciągłe zbieranie grosza do grosza i gdybyś nawet żył tysiąc lat, nie zaprzestaniesz zbierać w nieskończoność, bez innego celu, to uznam Cię za zwierzę i bezrozumnego głupca, a nie człowieka.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga IV, Wstęp, s.141-142

„A że najczęściej prości ludzie, a najbardziej kupcy, ci którzy nie szukają nauk u właściwego źródła, mają zwyczaj naśladować ojca, takimi śladami idą synowie, jakimi kupcami byli ojcowie. Ale biorąc ich stale za wzór, albo im nie dorównują, albo jeśli któryś ich doścignie, nie przewyższy ich. W ten sposób świat, nieustannie pogrążając się, wpadłby do rynsztoka. (…) Lecz zacni i najbardziej godni pochwały synowie muszą się starać nie tylko naśladować ojców, ale także przewyższyć ich i wyprzedzić w jakiejś cnocie.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga III, Wstęp, s. 116

„Powiadam, że weksel jest korzystny i użyteczny dla ludzi, którzy chcą się przenieść z miejsca na miejsce i potrzebują waluty tej ziemi, do której się udają, a mogą dać w zamian walutę kraju, skąd przychodzą. Są to prałaci, rycerze, uczniowie, żołnierze i podobni ludzie, którzy nie mogą przewieźć waluty ze swojego królestwa Sycylijskiego do Flandrii, do Brugii itd. Chcą oni jednak otrzymać weksel, dając swój pieniądz, a przyjmując następnie równowartość. Inaczej bowiem najczęściej byłoby niemożliwe przejąć pieniądze. Jeśli więc ta wymiana jest tak wzorowa, korzystna i potrzebna, i to nie tylko dla kupców i handlu, ale i dla panów, duchownych, rycerzy i podróżników wszelkiego rodzaju, powiemy, że jest to najważniejszy żywioł na kuli ziemskiej i na pewno najkorzystniejszy wynalazek dla tego, kto go pierwszy wynalazł. I z powodu wielkiej tradycji, korzyści, sposobu i porządku, jakie w tym posiadają Florentyńczycy bardziej niż inne nacje, nie wątpimy, że oni byli jego pierwszymi wynalazcami.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga I, Rozdział XI - O wekslach, s. 73-74

„Weksel jest wyrafinowanym wynalazkiem i jest jakby częścią i ozdobą wszystkich spraw kupieckich.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga I, Rozdział XI - O wekslach, s. 71

„Kupiec musi również badać i wprawnie próbować, do jakiego rodzaju towaru ma lepszą rękę, ponieważ niektórzy są zręczni i odpowiedni do handlu kruszcami, niektórzy różnymi artykułami żywnościowymi, niektórzy niewolnikami, inni drobnymi towarami, jakimi są wełna, bawełna, pieprz i tym podobne, itd., niektórzy wyrobami, niektórzy suknem i rękodziełami, niektórzy bydłem, jedni do wysyłania na wschód, jedni na zachód, inni na północ, jedni wysyłając towar, inni jadąc osobiście, i tak jednemu pasuje jedno, a drugiemu co innego. I tak to przebiega, jak ukazuje ci to nauka rachunku Ptolemeusza w Astrologii, ponieważ do wszystkiego dochodzi się od narodzin i początków.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga I, Rozdział X - Ogólne zasady i porządek wymiany handlowej, s. 69

„Wszyscy ci, którzy chcą się szybko wzbogacić, są wielkimi ryzykantami. A ja Ci powiadam, że jeżeli chcesz być bogaty, to żyj długo i powoli zarabiaj. Wszystko inne to tylko słowa.”

Benedykt Cotruglio książka Księga o sztuce handlu

Księga o sztuce handlu
Źródło: Księga I, Rozdział X - Ogólne zasady i porządek wymiany handlowej, s. 69